Skip to main content

Hof van Justitie inzake NEO Group: fiscaal misbruik bij dividenduitkeringen – belang voor de Belgische praktijk

Essentie

Op 15 oktober 2026 sprak het Hof van Justitie zich in de zaak NEO Group (C-203/25) opnieuw uit over fiscaal misbruik bij grensoverschrijdende dividenduitkeringen.

Het Hof bevestigt dat ook een EU-moedervennootschap die een reële economische activiteit uitoefent en als uiteindelijk gerechtigde tot de ontvangen dividenden kan worden beschouwd, niet noodzakelijk een fiscale 'veilige haven' vormt. De fiscale administratie mag immers de gehele transactieketen onderzoeken om na te gaan of deze, of bepaalde onderdelen ervan, als kunstmatig moet worden beschouwd. Indien bovendien blijkt dat een van de hoofddoelen van de constructie erin bestaat een belastingvoordeel te verkrijgen dat strijdig is met het doel of de strekking van de Europese Moeder-dochterrichtlijn, kan de vrijstelling van bronheffing worden geweigerd.

Het arrest bouwt voort op de eerdere rechtspraak van het Hof inzake fiscaal misbruik bij dividenduitkeringen, waaronder het recente arrest Nordcurrent (C-228/24). Het verduidelijkt dat de antimisbruiktoets zich niet beperkt tot de rechtstreekse verhouding tussen de dividenduitkerende en de dividendontvangende vennootschap, maar betrekking kan hebben op de gehele transactieketen waarvan de dividenduitkering deel uitmaakt.

Ook voor de Belgische fiscale praktijk is dit arrest van bijzonder belang.

Het arrest: feiten en uitspraak

Het geschil betreft de Litouwse vennootschap NEO Group UAB, die in 2016 en 2017 voor een totaalbedrag van 15 miljoen euro dividenden uitkeerde aan haar Cypriotische moedervennootschap, Retal Industries Ltd. (hierna 'Retal'). Deze laatste ontving in dezelfde periode ook dividenden van een andere Litouwse dochtervennootschap, voor een bedrag van ongeveer 13,5 miljoen euro.

De Litouwse fiscus betwistte niet dat Retal een werkelijke economische activiteit uitoefende. NEO voerde bovendien aan dat Retal de uiteindelijk gerechtigde was in de zin van het belastingverdrag tussen Litouwen en Cyprus. Volgens de Litouwse fiscus was dat echter de natuurlijke persoon die de groep controleerde.

De Litouwse fiscus stelde evenwel vast dat de dividenduitkeringen deel uitmaakten van een ruimere transactieketen.

Zo had een in Belize gevestigde vennootschap, Clendon Holdings Inc., haar aandelen in Retal verkocht aan PPH Polymer Products Holding Ltd., een minder dan drie maanden voordien opgerichte Cypriotische holdingvennootschap. De verkoopprijs bedroeg 310,4 miljoen euro, waarvan de betaling werd uitgesteld. De schuldvordering werd vervolgens overgedragen aan een natuurlijke persoon die de uiteindelijke begunstigde was van zowel de verkopende als de verkrijgende vennootschap.

Via een geheel van dividenduitkeringen, leningen en overdrachten van schuldvorderingen vloeiden vervolgens middelen afkomstig van de Litouwse vennootschappen door naar deze natuurlijke persoon en werden de betrokken schuldverhoudingen afgewikkeld.

Volgens de Litouwse fiscus vormden deze verrichtingen een kunstmatige constructie die erop gericht was de belastingheffing op de vanuit Litouwen uitgekeerde dividenden te vermijden. Op die grond werd de vrijstelling van bronheffing geweigerd. NEO kreeg een naheffing van 2,25 miljoen euro, vermeerderd met interesten en een boete.

De zaak werd vervolgens voorgelegd aan het Hof van Justitie.

Het Hof oordeelt dat de antimisbruikbepaling van de Moeder-dochterrichtlijn zich in beginsel niet verzet tegen de weigering van de vrijstelling wanneer de dividendontvangende moedervennootschap deel uitmaakt van een transactieketen waarvan alle of bepaalde onderdelen kunstmatig zijn, ook al oefent die moedervennootschap zelf een reële economische activiteit uit.

Het Hof benadrukt daarbij dat de beoordeling van fiscaal misbruik een onderzoek vereist van alle relevante feiten en omstandigheden. Het volstaat dus niet uitsluitend de economische activiteit of de substantie van de rechtstreeks dividendontvangende moedervennootschap te onderzoeken. Ook de hoedanigheid van uiteindelijk gerechtigde in de zin van een belastingverdrag biedt geen afdoende bescherming: verdragen tussen lidstaten kunnen, ook wanneer zij op het OESO-modelverdrag zijn gebaseerd, niet worden ingeroepen om tot een resultaat te komen dat strijdig is met het Unierecht.

Vervolgens verduidelijkt het Hof welke omstandigheden relevante aanwijzingen kunnen vormen voor het bestaan van een kunstmatige constructie.

Zo kan rekening worden gehouden met de overeenstemming tussen de bedragen van de ontvangen dividenden en de bedragen die via opeenvolgende transacties uiteindelijk bij de controlerende aandeelhouder terechtkomen. Die overeenstemming vormt evenwel geen automatisch vermoeden van misbruik, maar mogelijks wel een aanwijzing.

Dat de dividenden binnen een korte termijn worden doorgestort, is eveneens een relevante aanwijzing, maar geen vereiste. Ook wanneer de betrokken geldstromen zich met regelmatige tussenpozen over een langere periode uitstrekken, sluit dit het bestaan van een kunstmatige constructie niet uit.

Verder bevestigt het Hof dat het geen beletsel vormt dat de als kunstmatig aangemerkte verrichtingen buiten de bronstaat van de dividenden plaatsvinden. De fiscale administratie van die bronstaat mag bij haar beoordeling ook rekening houden met transacties die elders in de groepsstructuur worden verricht, zowel vóór als na de betrokken dividenduitkering. Het belastingvoordeel hoeft daarbij niet door de uitkerende dochtervennootschap te worden verkregen: het kan ook worden verkregen door de natuurlijke persoon die de groep controleert en in een andere lidstaat woont. Bovendien kan een constructie die aanvankelijk om geldige zakelijke redenen werd opgezet, kunstmatig worden wanneer zij in stand wordt gehouden nadat die redenen zijn weggevallen.

Evenmin is vereist dat de dividenduitkerende vennootschap zelf op de hoogte was, of had kunnenzijn, van het kunstmatige karakter van de ruimere transactieketen. Voor de toepassing van de antimisbruikbepaling kan het volstaan dat het vereiste subjectieve element wordt aangetoond bij een andere betrokken groepsvennootschap of bij de natuurlijke persoon die uiteindelijk het belastingvoordeel geniet.

Het Hof benadrukt evenwel dat de vaststelling van een kunstmatige constructie op zichzelf niet volstaat om de dividendvrijstelling te weigeren. Daarnaast moet worden aangetoond dat een van de hoofddoelen van de constructie erin bestaat een belastingvoordeel te verkrijgen dat strijdig is met het doel of de strekking van de Moeder-dochterrichtlijn. De bewijslast van de constitutieve elementen van fiscaal misbruik rust daarbij op de fiscale administratie.

De concrete beoordeling van het bestaan van fiscaal misbruik blijft uiteindelijk voorbehouden aan de bevoegde nationale instantie.

Gevolgen voor de Belgische fiscale praktijk

De Belgische fiscale wetgeving bevat zowel een algemene antimisbruikbepaling als specifieke antimisbruikregels die van toepassing zijn op de vrijstelling van ontvangen dividenden via de DBI-aftrek en op de vrijstelling van roerende voorheffing bij uitgekeerde dividenden.

Hoewel het arrest NEO Group rechtstreeks betrekking heeft op de vrijstelling van bronheffing, is de erin ontwikkelde benadering ook relevant voor de toepassing van de Belgische antimisbruikregels in het kader van de Moeder-dochterrichtlijn.

Het arrest kan de Belgische fiscale administratie ertoe aanzetten om bij grensoverschrijdende dividenduitkeringen nog nadrukkelijker de volledige transactieketen te onderzoeken, zonder haar beoordeling te beperken tot de rechtstreeks betrokken dochter- en moedervennootschap. Voor de Belgische uitkerende vennootschap is dat geen theoretisch risico. Als schuldenaar van de roerende voorheffing draagt zij de voorheffing en de nalatigheidsinteresten wanneer de vrijstelling wordt geweigerd, ook als zij zelf niet op de hoogte was van de verrichtingen hogerop in de groep.

Het arrest stelt het bestaan van holdingstructuren op zichzelf geenszins ter discussie. Het bevestigt wel dat de economische substantie van een holdingvennootschap niet noodzakelijk volstaat om de toepassing van de antimisbruikbepaling uit te sluiten, wanneer de dividenduitkering deel uitmaakt van een ruimer geheel van verrichtingen waarvan bepaalde onderdelen als kunstmatig kunnen worden beschouwd.

Daarbij blijft uiteraard vereist dat de fiscale administratie, rekening houdend met alle relevante feiten en omstandigheden, het bestaan van fiscaal misbruik aantoont. De aanwezigheid van kunstmatige onderdelen in een transactieketen leidt dus niet automatisch tot de weigering van de fiscale vrijstelling.

De benadering van het Hof van Justitie sluit overigens aan bij de rechtspraak van het Belgische Hof van Cassatie. In zijn arrest van 30 november 2023, over de toepassing van het Unierechtelijke antimisbruikbeginsel, aanvaardde het Hof van Cassatie dat bij de beoordeling van fiscaal misbruik rekening wordt gehouden met het geheel van de verrichtingen die binnen een vennootschapsgroep worden uitgevoerd. De aanwezigheid van zakelijke motieven voor een afzonderlijke verrichting sluit daarbij niet noodzakelijk uit dat het geheel van de transacties fiscaal misbruik oplevert.

Het arrest NEO Group bevestigt aldus het belang van een globale beoordeling van de economische en fiscale motieven die aan een groepsstructuur en de daarmee verbonden verrichtingen ten grondslag liggen.

Voor de Belgische fiscale praktijk betekent dit dat de fiscale due diligence bij het toepassen van een dividendvrijstelling weliswaar begint, maar zeker niet eindigt bij de rechtstreekse verhouding tussen de dividenduitkerende dochtervennootschap en de dividendontvangende moedervennootschap.

Ook de verrichtingen hogerop of elders in de groepsstructuur kunnen relevant zijn, in het bijzonder wanneer dividendstromen worden aangewend voor de financiering van aandelentransacties, de afwikkeling van schuldverhoudingen of de uitkering van middelen aan de uiteindelijke aandeelhouders.

Het komt er daarbij op aan niet alleen de economische realiteit van de afzonderlijke vennootschappen, maar ook de zakelijke motieven voor de verschillende stappen van de transactieketen te kunnen onderbouwen. De centrale boodschap van het arrest is immers duidelijk: economische substantie op het niveau van de rechtstreeks dividendontvangende moedervennootschap biedt op zichzelf geen afdoende bescherming tegen een ruimere antimisbruiktoets op het niveau van de volledige transactieketen.

Authors